Canolfan Owain Glyndwr CentreENGLISH  
 

Cymru Owain Glyndŵr

Machynlleth


Yn ystod haf 1404, cynhaliwyd cyfarfod unigryw ym Machynlleth yng nghanolbarth Cymru. Daeth cynrychiolwyr o gymunedau ar hyd a lled Cymru ynghyd i goroni Owain Glyndŵr yn Dywysog dros Gymru annibynnol. Yn bresennol hefyd, yn ôl y traddodiad, roedd gŵyr pwysig o Ffrainc, yr Alban a Chastilia (Sbaen). Ar adeg ei goroni, roedd gan Glyndŵr ei lywodraeth o’i gwmpas gan gynnwys unigolion megis John Byfield, Esgob Bangor a Siôn Trefor o Lanelwy.

Pam y cynhaliwyd y coroni ym Machynlleth?

• Er na allwn fod yn hollol siŵr pam mai dyma oedd y lleoliad a ddewiswyd, ceir llawer iawn o syniadau ynghylch pam mae Owain wedi dewis Machynlleth:-

• Roedd afon Dyfi’n ffurfio ffin naturiol rhwng gogledd a de Cymru.

• Roedd Llywelyn Fawr wedi galw tywysogion Cymreig eraill i gyfarfod yn Aberdyfi yn 1216 er mwyn sicrhau eu teyrngarwch i’w fab. Saif Aberdyfi 9 milltir o Fachynlleth.

• Mae Machynlleth yng nghanolbarth Cymru ac nid oedd ganddi gastell Seisnig.

Machynlleth a Thwr y Gloch
Image © Copyright Chris Denny and licensed for reuse under this Creative Commons Licence

Yn oes Glyndŵr, roedd Machynlleth eisoes yn dref farchnad eithaf pwysig, er nad oedd, fe ymddengys, yn fwrdeistref. Fe’i sefydlwyd gan y Cymry ar ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg. Gwyddom fod Heol Maengwyn yn bodoli yn 1597 ond mae’n debygol ei bod yn hŷn o lawer. Y mae'r Senedd-dy yn adeiliad carreg o'r canol oesoedd sydd wedi lleoli a y prif stryd hon yng nganol y dref.

Mae cysylltiadau trên a bws ardderchog gan Fachynlleth ac yn hawdd ei chyrraedd o safleoedd eraill sy’n gysylltiedig â Glyndŵr megis Pennal ac Aberystwyth. Mae ardal Machynlleth, yn enwedig Dyffryn Dyfi, yn parhau i fod yn Gymreigaidd iawn eu naws.


logo CADW a LlCC
Noddwyr y Ganolfan gan CADW a Llywodraeth Cynulliad Cymru